อบรมความปลอดภัยครบวงจร จป อุปกรณ์ความปลอดภัย ข้อมูลด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม
เกี่ยวกับ NPC S&E ประชาสัมพันธ์/สมัครงาน คลังความรู้ บริการที่ปรึกษาฯ แบบสอบถาม    
 
 
 
 HAZOP…เทคนิคการวิเคราะห์อันตราย!!

HAZOP…เทคนิคการวิเคราะห์อันตราย!!

วีระพงษ์ วิริยะปัญญา
ที่ปรึกษา อาชีวอนามัยและความปลอดภัย
Veerapong.V@npc-se.co.th
บริษัท เอ็นพีซี เซฟตี้ แอนด์ เอ็นไวรอนเมนทอล เซอร์วิส จำกัด


อุบัติเหตุ เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยที่เราไม่ได้คาดคิดมาก่อน…ส่งผลทำให้เกิดความสูญเสียตามมาอย่างประเมินค่าไม่ได้ ทั้งที่เป็นความเสียหายทางตรงและทางอ้อม ซึ่งบริษัทส่วนใหญ่ก็พยายามหาแนวทางการป้องกันและลดปัญหาอุบัติเหตุต่างๆ ภายในองค์กร หรือหน่วยงานของตนเอง โดยแนวทางป้องกันดังกล่าวต้องมาจากการวิเคราะห์อันตรายก่อน ซึ่งเป็นสิ่งที่จำเป็นมาก เพราะถ้าหากเราไม่รู้ว่าอันตรายของเราคืออะไร ก็ยากที่จะหามาตรการป้องกันได้ตรงจุด มีโอกาสทำให้เราพบเจอปัญหาต่างๆ เหล่านี้เรื่อยๆ ...สำหรับวันนี้ผมอยากจะมาแชร์เกี่ยวกับหนึ่งในเทคนิคการวิเคราะห์อันตรายที่นิยมกันในกลุ่มอุตสาหกรรมเคมีและปิโตรเคมีนั่นก็คือ เทคนิค HAZOP เป็นเทคนิคหนึ่งที่ถูกกำหนดไว้ในกฎหมาย ซึ่งเป็นระเบียบกรมโรงงานอุตสาหกรรมว่าด้วยหลักเกณฑ์การชี้บ่งอันตราย การประเมินความเสี่ยง และการจัดทำแผนบริหารจัดการความเสี่ยง พ.ศ. 2543 นอกจากนี้เทคนิคดังกล่าวยังเป็นส่วนหนึ่งในข้อกำหนดการจัดการความปลอดภัยกระบวนการ (Process Safety Management, PSM) ซึ่งกำลังจะถูกประกาศออกเป็นกฎหมาย เพื่อนำมาใช้เป็นมาตรการควบคุมป้องกันและลดความรุนแรงเสียหายของอุบัติเหตุที่เกิดจากสารเคมีอันตรายร้ายแรงและสารไวไฟ



เรามาทำความรู้จักกับเทคนิค HAZOP กันครับ คำว่า HAZOP มาจากชื่อเต็มๆ ว่า Hazard and Operability Study เป็น “เทคนิคการชี้บ่งอันตรายและปัญหาในกระบวนการผลิตที่เกิดจากข้อบกพร่องและความเบี่ยงเบนของกระบวนการผลิตจากการออกแบบ โดยใช้การระดมความคิด (brainstorming) จากผู้ที่มีความรู้ในแต่ละด้านของกระบวนการผลิต” ซึ่งเทคนิคดังกล่าวมีใช้กันมานานมากกว่า 50 ปีแล้วครับ โดยบริษัทแห่งหนึ่งในอังกฤษได้คิดค้นเทคนิคนี้ขึ้นมาและพัฒนาอย่างต่อเนื่องมาเรื่อยๆ ต่อมาในปี ค.ศ. 1974 ได้เกิดเหตุการณ์เพลิงไหม้ระเบิดที่โรงงานเคมีแห่งหนึ่งในเมือง Flixborough ซึ่งสาเหตุดังกล่าวเกิดจากการแก้ไขดัดแปลงในกระบวนการผลิตโดยไม่ได้คำนึงว่าปลอดภัยหรือไม่ นับตั้งแต่เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้น ทำให้เป็นจุดเริ่มต้นในการนำเทคนิค HAZOP มาใช้งานสำหรับการวิเคราะห์อันตรายในกระบวนการผลิตอย่างจริงจังมากขึ้น


ลักษณะสำคัญของการวิเคราะห์อันตรายด้วยเทคนิค HAZOP ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบต่างๆ ต่อไปนี้

1) ข้อมูลด้านวิศวกรรมเป็นหลัก เช่น Piping and Instrument Diagram (P&ID), Process Flow Diagram (PFD), Process Description, Plant Plot Plan, Equipment Layout และ Control and Interlock System เป็นต้น นอกจากนี้ยังรวมถึงข้อมูลด้านความปลอดภัยอื่นๆ เช่น Safety Data Sheet (SDS) ของสารเคมี ระบบ Fire Fighting และแผนระงับเหตุฉุกเฉิน เป็นต้น ดังนั้น การวิเคราะห์อันตรายจะเป็นไปอย่างถูกต้องหรือไม่ ขึ้นอยู่กับข้อมูลดังกล่าวนี้ด้วยครับ

2) ความรู้และประสบการณ์ของทีมวิเคราะห์ ซึ่งในทีมดังกล่าวจะประกอบด้วย หัวหน้าทีม ซึ่งเรามักจะเรียกว่า HAZOP Leader หรือ HAZOP Chairman และลูกทีมที่มีความรู้ในแต่ละด้านของกระบวนการผลิต เช่น ฝ่ายปฏิบัติการ (Operation) ฝ่ายกระบวนการผลิต (Process) ฝ่ายซ่อมบำรุงรักษา (Maintenance) ฝ่ายความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม (Safety and Environment) และฝ่ายอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องในกระบวนการผลิตที่จะทำการวิเคราะห์อันตราย เป็นต้น โดยปกติทีมวิเคราะห์จะประกอบด้วยสมาชิก 5 – 7 คน ซึ่งจะไม่มากเกินไปหรือน้อยเกินไป สอดคล้องกับจำนวนตัวแทนของทีมในด้านต่างๆ ดังที่กล่าวมาข้างต้น ดังนั้น การวิเคราะห์อันตรายจะเป็นไปในทิศทางที่ถูกต้อง ผลการวิเคราะห์ในเชิงลึกอย่างเหมาะสม และครอบคลุมกระบวนการผลิตทั้งหมดหรือไม่ ขึ้นอยู่กับความรู้และประสบการณ์ของทีมวิเคราะห์เช่นกันครับ

3) ผู้บันทึกผลการวิเคราะห์ ซึ่งเรามักจะเรียกว่า HAZOP Scribe หรือ HAZOP Recorder จะต้องมีความรู้ในขั้นตอนกระบวนการวิเคราะห์ด้วยเทคนิค HAZOP และมีความรู้ในกระบวนการผลิตที่จะทำการวิเคราะห์ ซึ่งมีโอกาสที่ HAZOP Scribe จะพัฒนาตนเองมาเป็น HAZOP Leader ได้ เนื่องจากประสบการณ์ในการวิเคราะห์อันตรายที่เพิ่มขึ้น ดังนั้น การวิเคราะห์อันตรายจะเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและรวดเร็วหรือไม่ ขึ้นอยู่กับผู้บันทึกผลการวิเคราะห์เช่นกันครับ

แต่บางครั้งในชีวิตจริง...การวิเคราะห์อันตรายด้วยเทคนิค HAZOP ก็ไม่เป็นไปตามหลักการของเทคนิค HAZOP เช่นกัน ซึ่งเป็นเรื่องที่มาจากประสบการณ์ทำงานเป็นที่ปรึกษาของผมในการมีส่วนร่วมวิเคราะห์อันตรายของโครงการหนึ่งด้วยเทคนิค HAZOP ในตอนนั้นผมทำหน้าที่เป็น HAZOP Scribe ของทีมวิเคราะห์ ส่วนสมาชิกคนอื่นๆ ของทีมวิเคราะห์แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มแรกเป็นทีมเจ้าของโครงการ และกลุ่มที่ 2 เป็นทีมผู้รับเหมา โดยนับจำนวนสมาชิกของทีมวิเคราะห์ทั้งหมดได้ประมาณ 30 คน ถือว่าเป็นการวิเคราะห์อันตรายด้วยเทคนิค HAZOP ที่มีสมาชิกในทีมมากที่สุดเท่าที่เคยทำการวิเคราะห์มา ซึ่งผลที่ได้จากการวิเคราะห์อันตรายครั้งนี้ประสบผลสำเร็จเป็นที่พอใจของทั้ง 2 ฝ่าย ต้องยกเครดิตให้กับ HAZOP Leader ที่สามารถควบคุมทีมให้ดำเนินการวิเคราะห์ได้ตรงตามเป้าหมายที่กำหนดอย่างมีประสิทธิภาพ...

แต่อย่างไรก็ตามการวิเคราะห์อันตรายด้วยเทคนิค HAZOP จะประสบผลสำเร็จได้ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบต่างๆ ดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้น สำหรับเป้าหมายที่แท้จริงของการนำเทคนิคนี้มาใช้งาน ก็เพื่อที่จะจัดการกับอันตรายและข้อบกพร่องที่เบี่ยงเบนไปจากการออกแบบในกระบวนการผลิตได้อย่างเป็นระบบ ซึ่งส่งผลให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานอย่างปลอดภัย

*********************************

ที่มา : www.npc-se.co.th     11มี.ค.2559
 
 
 
 
 
 
 
   
 
    ตัวพิมพ์ใหญ่   ตัวพิมพ์เล็ก   ตัวเลข
กรุณานำโค้ดจากด้านบนมากรอกในช่องด้วยค่ะ
 
 
 
20/9 Pakorn Songkhraorat Road, Tambon Map Ta Phut Amphur Muang Rayong, Rayong 21150, Thailand
TEL. : +66 (0) 3897-7700, +66 (0) 3897-7777 FAX. : +66 (0) 3897-7701, +66 (0) 3868-7700 E-mail : sales@npc-se.co.th
If you have any problems please contact : sewebmaster@npc-se.co.th